Fail Safe Nedir, Nasıl Kullanılır?

27 Ocak 2011 | Ekleyen:
Arkadaşlar muhtemelen çoğumuz düşünmüşüzdür, kullandığımız profesyonel modeller kumandadan çıkarsa ne olur. Koca koca heliler dönen koca koca pervaneleriyle neler yapabilirler.. Bunu çok düşünmüşümdür hatta kendi adıma birkaç defa da başıma gelmiştir...

Fail Safe Nedir

Fail Safe dediğimiz sistem bir güvenlik ve emniyet sistemi olup, alıcımız, kumanda menzilinden çıktığında veya kumandanın aniden pili bittiğinde ya da herhangi bir arıza oluşup kapandığında, gaz servosunun kapalı veya ayarlanan konuma gitmesini, dolayısıyla gazı kesip heliyi daha fazla tehlike yaratmadan sakinleştirmeye yarayan bir sistemdir.

Başımdan Geçen Bir Olay

İlk zamanlarda kullandığım Kyosho Consept 30 modeli yakıtlı bir helikopterim vardı ve Kadıköy Tepe Natilus alışveriş merkezinin yanında önceden kurulup kaldırılmış “Ünlüler Sirki” nin terk edilmiş beton pistinde hoover yapmaya çalıştığım dönemlerde heliyi yerden henüz 50-60 cm yerden kaldırmıştım ki, heli birden kendini yere bastı ve gaz sonuna kadar açıldı…Elektrik vardı, çünkü heli yerde sağa sola gitmek isterken, gyronun engel olduğunu, kuyruk pallerinin açılarını görebiliyordum…Ne yaparsam yapayım, heli hiç komut almıyordu…Yakıt bitene kadar yaklaşık 20 dakika 2000 d/dk dan fazla dönen ahşap pallerden uzaklaşmış ve kimsenin de yanına yaklaşmaması için çok çaba göstermiştim. Yakıt bitmek bilmedi, çünkü heli 30 luk motorlu idi. Motor durduğunda ana pal vidalarının ikisi de yüksek merkezkaç kuvvetten hafif eğilmişti…Eve geldim, hala daha ne olduğunu anlayamamıştım. Alıcı pili ve kumanda pili de dolu idi…Ertesi gün inceleme yaparken alıcı kristalinin, alıcı üzerinde olmadığını gördüm…Alıcının kristali havada titreşimden düşmüş ve heli kumandadan çıkmıştı. Ama şans eseri pitch servosu palleri aşağı çekmiş ve heli fırlayıp gitmemişti ancak gaz servosu, gazı max. duruma getirmişti… Alıcı üzerindeki kristal girişi üstten değil yandan idi ve sonra kristali bant ile de alıcıya yapıştırmıştım, sonra da gidip harici bir fail safe ünitesi satınalmıştım.

Yeni Sistemler

Şu anda 2.4 alıcı ve kumanda sistemleri kullanıyoruz be bunların hemen hemen hepsinde dahili “Fail Safe sistemi” bulunmaktadır. Kullandığımız cihazlarda bu sistemi kullansak bile, acaba ne kadar doğru kullanıyoruz sorusunu merak ettim ve simülasyondan veya coax helilerden pro helilere geçen arkadaşlarımızın dikkatini çekmek istedim.. Eğer kumanda ve alıcımızı doğru olarak tanıştırmaz isek (Bind) yukarıda anlattığım ve benim başıma gelen  sorunun bir benzerini yine yaşamak an meselesidir.

Ne Yapacağız

Kumanda ve alıcıyı bind ettikten sonra helikopterimizi kitabında anlatıldığı gibi ayarlayıp tüm ayarlarını bitiriyoruz. Tüm trimlerimizi, end pointlerimizi olması gerektiği yerlere alıyoruz. Herşey normal görünüyor, gaz kolumuzu en aşağıya alıyoruz, heli rölantide çalışıyor, en yukarı alıyoruz tam gaz oluyor falan…Simdi sizce bu “fail safe” denen sistem bizim ayarımızın neresinde, veya nasıl ulaşırız ya da nerden göreceğiz?? Bazı kumandaların menüsünde “Fail Safe” olarak geçen menüler mevcuttur ve herhangi bir kopmada hangi servonun, hangi pozisyona gideceği önceden kullanıcı tarafından belirlenir (Mesela JR PCM 10X) .. Bazı kumandalarda ise bu menü yoktur, hangi servonun nereye gideceğini belirleyemezsiniz. Bu tip kumandalarda Elevator-Aileron ve Pitch servoları koptuğu pozisyonda kalır. Ama gaz servosu hangi pozisyonda bind edilmişse, o pozisyona gider. Bu durumda birçok arkadaşımızın “benim helide kumandayı kapatsam, gaz servom nereye gider” dediğini duyar gibiyim…
Kumanda ve alıcıyı açıyoruz ancak motoru çalıştırmıyoruz. Sonra kumandamızı kapatıp, gaz servomuzun hangi pozisyona gittiğine bakıyoruz. Eğer servomuz gazı full açacak yöne gidiyorsa demek ki bind işlemimiz doğru yapılmamış ve herhangi bir kopmada helinin gazı max. olacak ve o an heli düz ise belki de yakıt bitene kadar tam gaz tırmanıp, belki birkaç bin metreden yakıt bittiğinde insanların arasına düşecek…Şunu anlatmaya çalışıyorum; kumandanın sticklerine dokunduğunuzda eğer servolar oynuyorsa, bu hareket “bind” işleminin doğru yapıldığı anlamına gelmez..Heli kumandadan çıktığında eğer gaz kapatılıyorsa pallerin hangi açıda durduğu çok da önemli değildir. Paller + açıda olsa bile gaz kapandığında dönüş hareketi bittiğinde zaten paller durur ve heli armut gibi düşer.
Bu bölümü kısaca özetlersek, kumandamız ve alıcımız açıkken gazı en aşağı alıyoruz. Karbüratör üzerinde bulunan min. noktası işareti ile gaz kolu üzerindeki işaret arasında yaklaşık 1mm varsa, bu aralık helimizin rölantide çalışacağı anlamına gelir. Tabi farklı motorlarda farklı değerler olabilir ama ben Os ve Align, 50-55 ve 90 larda dikkat ettiğim kadarıyla bu mesafe rölanti için yeterli oluyor. Sonra gaz trimini aşağı indirerek, oradaki 1mm aralığın kapanmasını ve dolayısıyla karbüratör üzerindeki ve hareketli kol üzerindeki noktaların karşı karşıya, yani aynı noktaya gelmesini sağlıyoruz. Genelde throttle cut işleminde de bu işaretler aynı noktaya gelerek gazı kapatır. İşte bu noktada sistemimizi bir kez daha bind ediyoruz. Bu işlem en aşağıda kapalı durumda olan gaz ayarının hafızaya alınmasını sağlıyor ve olası bir bağlantı kopmasında gaz servonuz, bu bind ettiğiniz konumdaki yerine gidip gazınızı kapatıyor…Bind bittikten sonra aşağı alıp gazı tam kapattırdığınız gaz triminizi de tekrar orta noktalara almayı unutmayın… Eğer bind öncesi trimi aşağı almazsanız, rölanti konumunda bırakıp bind ederseniz, kopma anında gaz tam kapanmaz ve rölantide kalır. Bu şekilde kalmasının avantajı şöyle olabilir; heli tam düz ve hoover pozisyonunda ise ve kopma yaşanırsa, sanki otorotasyon yapıyormuşcasına paller rölantinin verdiği ilave devir ile dönmeye devam eder ve heli armut gibi blade stop ile düşmez…Tabi bunun riski eğer insanların üzerine gelirse, hala az da olsa dönen paller olacaktır…Ben şahsen ilk yazdığım gibi gazı tam kapatırım ve helimin armut gibi düşmesini isterim ki cana bişi gelmesin. Heli zaten kumandadan çıkmışsa benim gözümden de çıkmış sayarım, tamamen tercih meselesidir…
Unutmayın, “Fail Safe” sisteminin çalışması için alıcının çalışıyor olması gerekmektedir. Alıcı pili bitip veya regülatörü bozulup alıcının beslenemediği bir durum varsa zaten fail safe sistemi kullanılamaz..Bu sebeple alıcı pilinin kırımlarda yerinden çıkmaması için çok sağlam bağlanması gerekmektedir…

Üşenmeyin

Haydi arkadaşlar, saat daha erken, şimdi gidip helilerinizin pal tutucu süngerlerini çıkarıp, palleri iki yana açın, kumandanızı ve ardından alıcınızı açın. Helinin egsoz tarafına geçin ve gaz stiği aşağıda iken (karbüratör üzerindeki işaret ile hareketli karbüratör gaz kolu arasında yaklaşık 1mm varken) kumandanızı kapatın ve gaz servonuzun hangi pozisyona gittiğine bakın…Kol aynı yerde kalıyorsa veya tam kapatma yönüne gidiyorsa sorun yok, ama açma yönüne gidiyorsa lütfen üşenmeyin ve sisteminizi bir kez daha gazın aşağıda olduğu bir konumda “bind” edin.. Unutmayın ki eğer bu olay başınıza sahada gelirse olacaklardan sadece siz sorumlu tutulursunuz.
Not: Alıntı veya kopya değil, kendi tecrübelerimdir. Bilmediğim, yanlış anlattığım veya hata yaptığım yerler varsa lütfen bilgi veriniz ki hatalı olduğunu bile bile arkadaşlarımızı yanlış yönlendirmeyelim…
Çalışmalarda kullandığım kumanda JR DSX9, alıcı Spectrum AR7000 dir.
Sevgilerimle…
Hakan Sözmen


Benzer Yazılar

Helikopterlerimizi Yağsız bırakmayalım….

Çalışan her mekanik aksamın zamanla bakıma ve kontrolden geçmeye ihtiyacı vardır. Aynı insan vücudu gibi, mekanik ve özellikle sürtünme ile karşı karşıya kalan eklemlere gerekli besin veya ihtiyacı olan muhtevayı vermediğimizde, zamanla bozulmalar meydana gelecektir. Özellikle kış aylarında, diğer aylara nazaran [...]

Helikopterlerin Uçuş Öncesi Kontrolü

Bildiğiniz gibi helikopterlerimiz birçok parçadan meydana gelen makineler ve helikopterimizi oluşturan bu parçalar zamanla aşınıyor ya da yıpranıp kırılabiliyor, pillerimiz arızalanabiliyor ya da özelliğini kaybediyor vs. vs. Bunların hiçbiri olmasa bile bir zaman sonra illaki kırım oluyor… Bir çoğumuz, uçuş öncesi [...]

Florida’daki Yaralanmalı Model Helikopter Kazası

16 Nisan cuma günü öğleden sonra Florida Tampa da 17 yaşındaki Maresa Poole adlı kızn yaralanmasına sebep olan bir model helikopter kazası olmuştur. Kazanın olduğu yer Gadsden Park adında herkese açık bir alandı. Videolardanda görüleceği gibi başından ve elinden ağır şekilde yaralanmış. Herkese açık alanda [...]

Güvenli Uçuş Kuralları

GENEL Bütün kullanım kılavuzlarında şu ibare yer alır bizde öyle başlayalım; "Rc helicopters not toys" Gerçektende RC heli yüksek devirli palleri ile ciddi kazalara ve yaralanmalara yol açabilecek özellikte bir model bu nedenle uçuş öncesinde, uçuş sırasında ve sonrasında dikkat edilmesi gereken kurallara hep [...]

Leave a Reply:

Name (required):
Mail (will not be published) (required):
Website:
Comment (required):