Yakıtlı Helikopterlerde Motor Ayarı Yapma

24 Ocak 2011 | Ekleyen:

Değerli HeliTeknik üyeleri,

Sizler için yararlı olabileceğini düşündüğüm bir yazı hazırladım, umarım faydası olur.

Yakıtlı helikopterlere başlangıç kararını verirken belki de en belirleyici faktörlerden biri de glow motorlar hakkındaki çekincelerdir.

Özellikle de uçuş yapılan bölgede danışacak bilgili helikopterciler veya motordan anlayan kişiler yoksa motor ayarları konusunda internet sitelerinde

doğru bilgiye ulaşmak için oldukça uzun süren ve kapsamlı araştırma yapmak gerekmektedir.

Ülkemizde bu hobinin yeni yeni yayılmaya başladığını düşündüğümüzde motor ayarları ile ilgili olarak yardımcı bir Türkçe kaynak olması bakımından bu yazıyı yazma gereği duydum.

Yazıda genel olarak, rodaj, pratik motor ayarı, motorun korunması, olası sorunlarda motorun verdiği yanıtları belirtmeye çalışacağım.

RODAJ:

Glow motorlarda hakkında onlarca farklı şeyin söylendiği, hangisinin tam doğru olduğuna karar vermekte güçlük çekilen en kritik konu rodajdır.

Rodaj konusu yakıtlı sadece model helikopter motorlarında değil 1:1 gerçek araç motorlarında bile tam bir tartışma konusudur.

O yüzden motor rodaj konusunda bilinen yöntemler ve kendi denediklerimden bahsetmeye çalışacağım.

Öncelikle, helikopterlere motor üreten OS, YS gibi firmaların ürünleri son derece hassas üretim proseslerinin ürünleri olan motorlardır.

Örneğin bir yarı iletken teknolojisi içeren bir ürüne göre 2 farklı motorun hemen hemen aynı karakteristiğe sahip olma ihtimali yüksektir.

Rodaj terimi motorun içindeki hareket halindeki kısımların sabit kısımlar ile koordineli çalışması için yapılan işlem anlamına gelmektedir.

“Metal parçalar birbirine alışsın” gibi rodaja ait tabirler de sıklıkla duyulmaktadır. 2 zamanlı glow motorlar basit bir yapıda olmakla beraber

krank mili, piston(üzerinde de segman), piston kolu gibi hareketli parçalara sahiptir. Bu parçaların çevrelerinde ise motor gövdesi, gömlek, soğutucu kafası gibi sabit kısımlar bulunmaktadır.

Helikopter palleri, motordaki yanma sonucu oluşan basıncın tam anlamıyla krank milini döndürmesiyle hareket ederler. Buradaki basınç miktarı, sıcaklık, segmanın durumu, gömlek ve pistonun çiziksiz, deliksiz olması

gibi faktörler de kompresyonu direkt etkileyerek uçuş performansına etki ederler.

İşte rodaj bu motor parçalarının birbirleriyle uyum içinde, gerekli toleranslar seviyesinde çalışması, üretimden kaynaklanan ufak çapakların atılması gibi noktalarda yapılan bir işlemdir.

OS firmasının kitapçığında rodaj başlangıcında iğnelerin 2 tur açılması gerektiği yazmaktadır. Bu değer son derece sağlıklı sonuçlar vermektedir. Çevrenizde duyduğunuz 3-4 tur açmak lazım gibi her türlü gerçek dışı bilgiyi unutabilirsiniz.

Rodaj esnasında 1.depoyu genelde yerde harcamak makul bir seçenektir, zira haddinden fazla zengin bir motor ile uçuş yapmak havada iken ani performans kayıplarına ve sonucunda da istenmeyen bir kırıma yol açabilir.

İlk depo bittikten sonra 2 iğneyi de 3 tık gibi bir değerde kısıp(saat yönünde 3 tık) 2. depoyu da helikopteri çok zorlamadan yerde veya tercihen hoverda geçirmek yararlı olacaktır.

3. depoda aynı şekilde 3 tık kısılabilir iğneler. Bu uçuşta motor sıcaklığını kontrol etmek için bir sıcaklık ölçer gerekmektedir. Eğer sıcaklık ölçer yoksa parmakla motorun altındaki kapak bölümüne dokunmak suretiyle(sıcak olabilir ancak 5 saniye gibi bir süre parmağınızı yakmaması gerekiyor) de motor sıcaklığı anlaşılabilir. Motor gerek rodaj gerekse de hiç bir uçuş evresinde 95 derecenin üzerine çıkmamalıdır. Hayati, kritik, ölümcül önemli bir nokta burası!

3. depoyu da bu şekilde bitirdikten sonra(motor performanslı ise alan turu yapabilirsiniz zorlamadan fazla) 4. depoyu iğne turlarınız 1,5 tur olacak şekilde ayarlayıp alan turlarına devam edebilirsiniz. Bu esnada motor tiplerine göre değişik performanslar görülebilir. Örneğin, test ettiğim OS50, OS55 motorlarda 1,5 turlarda motor hala zengin ve zaman zaman performans kaybı yaşanır haldeydi. Bu motorlar yaklaşık 1,2-1,3 turlarda performans verir hale geliyorlar. OS90 motorlarda iş biraz daha farklı, bu motorlar 50′ lik motorlara göre çok daha güçlü bir karaktere sahipler. Zengin hallerinde bile oldukça iyi performans veriyorlar. O yüzden genelde 1,4 tur gibi bir değerde son derece iyi çalışıyorlar. 4. depo bittikten sonrasında takip etmeniz gereken nokta motor sıcaklığı, egzoz dumanı, motor sesi, motor devri(governor kullanmıyorsanız) ve performans olacaktır.

PRATİK MOTOR AYARI

Motorunuzun ayarlanmasında dikkat edilmesi gereken en kritik nokta motorun ASLA fakir yani yüksek sıcaklıklarda çalıştırılmaması noktasıdır(fakirlik, yakıt hava karışım oranlarının arasındaki dengesizlikten kaynaklanan bir durumdur, fakir çalıştırılan bir motor yüksek sıcaklıklara çıkabilir). Yüksek sıcaklıklar motorun yapısında ve motoru oluşturan aksamlarda kalıcı hasara yol açabilir. Helikopterden performans almanın tek yolu motoru fakirleştirmek değildir. Kullandığınız yakıtın nitro oranını arttırarak ve iğneyi yarım tur gibi açarak da motordan daha fazla performans almanız mümkün.(%15′ ten %30 nitroya geçiş için geçerlidir, sıcaklığın mutlaka kontrol edilmesi gerekmektedir geçiş yaptıktan sonraki ilk depolarda).

Motorun performansını, hava sıcaklığı, havadaki oksijen miktarı(bulunduğunuz yerin rakımı), nem, rüzgar vs. gibi bir çok dış parametre etkilemektedir. Bu yüzden ayar konusunda buraya yazılanların deniz seviyesinde ve optimum hava koşullarında geçerli olduğunu dikkate alın.

OS motorlarda en pratik ayar motoru zengin sayılabilecek bir noktadan adım adım iğneyi kısarak maksimum performans ve ideal sıcaklık alınacak noktaya çekmekle yapılır. Bunun için izlenecek yol şöyledir:

1-) 50, 55, 90′ lık motorlardaki iğne sayıları farklı olduğu için sürekli iğneler ifadesini kullanacağım. 50′ lik motor sahipleri bunu 1 adet iğne olarak kabul etmelidirler. Motorun üzerindeki iğneleri saat yönünde çevirerek tümüyle kapatın. Daha sonra motordaki tüm iğneleri 1,5 tura getirin. 1 tur, karbüratörün üzerindeki iğnenin 360 derece dönmesine karşılık gelir. Normalde insan bileği tek hamlede ancak yarım tur yani 180 derece çevirebilir. Bu yüzden pratik olarak 3 kez bu iğneyi 180 derecelik dilimlerde saat yönünün tersinde(açma yönüne) çevirmeniz gerekmektedir.

2-) Bu şekilde helikopterinizi kaldırın ve 20-30 sn. hover yapın. Burada dikkat edilmesi gereken nokta bu süre zarfında helikopterinizin ideal kafa turuyla yani 50′ lik helikopterler için 2150 rpm, 90′ lık helikopterler için 1950 rpm ile uçmasıdır. Bunu sağlamanın yolu governor kullanıp istenen kafa turunu elde etmek veya governor yoksa uygun bir throttle curve ile uçmaktır. Governor olmayan helilerde 75-65-75 gibi bir Idle-Up Curve tavsiye ediyorum. Helikopteri indirdiğinizde sıcaklığın 95 dereceyi geçmemiş olması gerekiyor, eğer fazlaysa örneğin 105 derece ise iğnelerinizi 3-4 tık sola doğru açın. Eğer sıcaklık 70 derece ise motorun payı vardır 2-3 tık kısarak yani sağa doğru çevirerek bu işlemleri tekrar yapın. 85-90 derece gibi sıcaklıklar idealdir. Daha fazlası risk bölgesidir daha azı da performanstan kısmak demektir.

MOTORUN KORUNMASI

Motorun korunması noktasında motorun düzgün bir yakıt ile çalıştırılması, ASLA yüksek sıcaklıklara çıkmasına izin verilmemesi çok büyük önem taşımaktadır. Motorun uzun süreler çalıştırılmayacağı durumlarda After Run Oil ile korunması da önemlidir. Motorun çalıştırılırken yüksek devirlere çıkmaması da çok önemli bir noktadır. Zira, yüksek devirlerde motor piston kolunu bile kırabilecek hale gelebilir. O yüzden governor kullanmayı tavsiye ediyorum. Uçuş günü tamamlandıktan sonra motorun içindeki yakıtın son kez startör ile motora start verip yaktırılması gibi bir yöntemden bahsediliyor, ben şahsen böyle bir hareketi nadiren yapıyorum. Yakıtın, motoru olası korozyondan koruyacağını söyleyen kişiler de var tersini iddia edenler de o yüzden bu noktada karar motor sahibine kalıyor.

OLASI MOTOR SORUNLARI

Son olarak motorlarda şimdiye karşılaştığım, duyduğum ve okuduğum sorunlardan bahsetmek istiyorum. Motorlar daha önce bahsettiğim aşırı sıcaklık altında çalışmadığı sürece son derece robust bir çalışma karakteristikleri gösterirler. Ancak, motorlar buna rağmen bakıma ihtiyaç duyarlar. Genellikle, zamana, kullanıma, korozyona, hatalı montaja bağlı olarak motor arka rulmanı zaman içinde bozulur. Belirtisi helikopterin motorundan anormal sesler gelmeye başlamasıdır. Start alması da güçleşir motorun.

Şimdiye kadar motorun sağlıklı çalıştığını ve hararet yapmayacak seviyelerde olduğunu varsaydık. Şayet bir aşırı ısınma söz konusu olmuşsa, motorun segmanı zarar görebilir, piston delinebilir. Motor rulmanları da 100 derecenin üzerinde zarar göreceklerdir.

Motor konusu oldukça geniş bir konudur, bu yazıda egzozdan bahsetmedim ancak egzozun da motor performansında oldukça önemli bir yeri vardır. Yazı ile ilgili olarak detaya girebileceğim çok nokta var ancak bu noktalara da sorular olursa onlara cevap yazarak değinmek istiyorum.

Bu uzun yazıyı okuduğunuz için teşekkür ederim, bu başlık altında tüm soru ve yorumlarınızı bekliyorum.

GÜNCELLEME-1(24 MART 2010):

Yukarıdaki bahsedilen motor ayarları %15 yakıt baz alınarak yapılmıştır. Şayet nitro oranı %20 olan bir yakıt kullanacaksanız motorun üzerindeki iğneleri motorun fazla ısınmaması için çeyrek tur(1,5 tur + çeyrek tur) açarak ayara başlamakta fayda var.(Çeyrek tur açmak=OS motorlarda ana iğneyi(altta bulunan iğne) sol tarafa yani saat yönünün aksi istikamete doğru 90 derece çevirmek) Yarım tur açarak da başlayabilirsiniz güvenlik için. Ben %15-%30 karışımlarında çeyrek tur gibi açtığımda yeterli olmuştu. Bundan sonra 30 sn. gibi hover yapıp inin ve MUTLAKA sıcaklığı ölçün, 100′ lü derecelerde bir sıcaklık görürseniz iğneyi 3-4 tık daha açarak tekrar deneyin. Eğer sıcaklık yüksek değil de 70 derecelerde ise iğneyi bir kaç tık kısarak motordan maksimum performans alabilirsiniz. Sağlıklı bir iğne ayarı için motorunuzu 80 derecelerde bir sıcaklık ile zorlayın 3-4 dakika boyunca, indirdiğinizde hala 80 derecelerde bir sıcaklık okuyorsanız 1-2 tık kısın ve tekrar uçun. Motorunuzu oldukça zorlamanıza rağmen sıcaklık 95 derecenin altında kalıyorsa artık iyi ayarlanmış bir motorunuz vardır.

Unutmadan bu ayarlar ana iğne(alttaki iğne OS91 serisi için) için olan ayarlardır, orta iğne(üstteki) ayarı için helikopteriniz ile tic toc gibi pal açısının değiştiği veya pal devrinin ciddi anlamda düştüğü hareketler yapmanız gerekiyor. Bu iğne motorun yüklü konumundan yüksüz konuma geçişinin ince ayarının yapıldığı iğnedir. Bu iğneyi yerde gaz vererek AYARLAYAMAZSINIZ, yerde gaz verirken motor boğulur gibi olabilir, öksürebilir motor. Orta iğne ayarı bu tıkanmayı geçirmek için KULLANILMAZ.

Netleştirmek için tekrarlamakta fayda görüyorum. Orta iğne bir geçiş iğnesidir. Motorun yüklü durumdan yüksüz duruma geçişini “smooth” halde yapmaya yarar. Yani helikopteriniz pal devrini kaybedip toparlarken rahatsız edici, cırlayan bir geçişe sahipse bunun ayarı orta iğne ile yapılır.

Motorun üzerindeki diğer bir ayar kısmı olan rölanti iğnesi(ince düz tornavida ile ayarlanan) fabrika tarafından ayarlanmaktadır. Kesinlikle bu iğneye dokunmayın veya “motor ayarı yapacağım şimdi bu helikoptere” diyen bir kişiye de dokundurtmayın.

GÜNCELLEME-2(13 NİSAN 2010):

Bu konuya daha önce değinmiştim ancak uzun bir yazının satır aralarında kaybolduğunu hissettiğim için tekrar yazıyorum. Motor ayarı yaparken şayet elinizde sıcaklık ölçer yoksa motorunuza ayar yapmak için şu yolu izleyebilirsiniz.

Öncelikle, motorunuzu güvenli ve zengin çalıştıracak bir iğne ayarına getirin. Bu ayar en genel olarak 50′ lik motor %15 nitro ile ana iğnenin 1,5 tur açık olması; 90′ lık motorlarda %15 nitro ile yine ana iğnenin 1,5 tur açık olmasına tekabul eder. Bu kuralı bozan motorlarda gördüm ama o motorların hepsi 1 senenin üzerinde kullanılmış motorlardı.

İğneyi açtıktan sonra helikopterinizin kafa turunu %75 gibi(90′ lık helilerde) bir değerde sabitleyin, bunun için governor veya throttle curve ayarlarınızı yapın. 50′ lik helikopterlerde bu değer %80-%85 arası olursa daha iyi olur. Helikopterinizi kaldırın yerden ve 1 dakika boyunca hover, alan turu gibi şeyler yapın. Sonrasında indirin helikopterinizi ve motorun alt tarafında bulunan çukur kısma(pompalı motorlarda bunu yapmak mümkün değil) parmağınızı sokun ve yüzeye dokunun. Elinizi bir kaç saniye orada tutabiliyor olmanız gerekli. Eğer motorunuz ılık veya soğuk gibiyse iğneyi 2 tık kısarak bu testi tekrarlayın oldukça sıcak ise iğneyi 3-4 tık açın. Bu test, genel olarak nicel büyüklükler ve sayısal sonuçlardan uzak bir testtir. Herkesin parmağının sıcaklıklığı algılama miktarı farklı olabilir ancak normal şartlarda bu test ile başarı sağlayabilirsiniz. Pratik bilgi olarak paylaşmak istedim.

Değerli vaktinizi harcadığınız için teşekkürler,

Burak

Benzer Yazılar

Sıyıran Starter Couplinglere kesin çözüm ! ! !

Öncelikle kupling'teki sorunla başlayalım kupling mili düz olduğu için üzerindeki set skurlar tutunamıyor ve starter şaft boşa dönüyor ,  çözümüne bakalım, kupling'in setskurlarını sökünce ortaya çıkan iki delikten kurşun kalemi ile işaretliyoruz ve bu işaretlediğimiz kısımları dönen taşlama taşı ile yada dremel [...]

Model Helikopter Motorlarının Rulmanları Nasıl Değiştirilir?

Hakan Sözmen ile birlikte FunFly öncesi yarışmada kullanacağım Trex 600 NSP' ye ait Align 55 Motorun arka rulmanını değiştirdik. Helikopter üzerinde değiştirilmesi en zor parça olduğu için bu konuyu görsel hale getirelim istedik. Bu sıkıcı işi eğlenceli hale getirmek için söyleşi tarzında hazırladık videomuzu. Umarım [...]

Benzinli Helikopter Motorları

Benzinli helikopterler (Gasser) yakıt olarak benzin kullanan motorlara sahip helikopterlerdir. Genellikle bu motorlar iki zamanlıdır ve yağa ihtiyaç duyarlar (bu yağ çoğunlukla ayrı satın alınır). Yani nitro yakıtlarımız gibi yağ bu yakıtın içine önceden karıştırılmış değildir. Benzinli motorlar nitro motorlara [...]

Leave a Reply:

Name (required):
Mail (will not be published) (required):
Website:
Comment (required):